3-10-3 -تعیین آبدهی با استفاده از روابط تجربی52
3-11 -منابع آب64
3-11-1 -برداشت از منابع آب زیرزمینی64
3-11-2 -چاه‌ها65
3-11-3 -چشمه‌ها66
3-11-4 -قنوات67
3-12 -سیلاب68
3-13 -بررسی و تهیه نقشه کاربری اراضی73
3-14 -روش75
3-14-1 -مقدمه75
3-14-2 -روش ارزیابی چند معیاره مکانی75
3-14-3 -روشهای سنجش78
3-14-3-1 سنجش عطفی79
3-14-3-2 -سنجش فازی80
3-15 -روش تحقیق80
فصل 488
نتایج تحقیق88
4-1 -نتایج:88
فصل 590
5-1 -بحث ،نتیجه گیری90
5-2 -پیشنهاد ها91
5-3 -فهرست منابع92
ABSTRACT95
فهرست نقشه ها
نقشه 31: موقعیت حوزه در استان3
نقشه 32: نقشه راهها و آبراهه ها در محدوده مطالعاتی3
نقشه 3-3: هیپسومتری حوزه3
نقشه 3-4: شیب حوزه3
نقشه 35: زمین شناسی حوزه3
نقشه 36: لیتولوژی محدوده مطالعاتی3
نقشه 37: واحدهای ژئومورفولوژی محدوده3
نقشه 38: میزان نفوذ پذیری سازندهای زمین‌شناسی منطقه طرحأ‌
نقشه 39: وضعیت پوشش3
نقشه 310: موقعیت منابع آب زیرزمینی در محدوده مطالعاتیأ‌
نقشه 311: کاربری اراضی منطقه مطالعاتی3
فهرست جداول
جدول ‏31: سازندهای رخنمون یافته در بخش زون بینالود در منطقه مورد مطالعه25
جدول ‏32: سازندهای رخنمون یافته در بخش زون هزارمسجد در منطقه مورد مطالعه26
جدول ‏33: واحدهای سنگ‌شناسی منطقه طرح28
جدول ‏34: درجه تراوایی واحدهای سنگی منطقه طرح36
جدول3-5 : 0 تا 20 نمره در 5 طبقه39
جدول 3-6 : امتیازات پوشش گیاهی40
جدول 3-7 :عامل ترکیب گیاهی40
جدول 3-8 : عامل بنیه و شادابی گیاهان ( سلامتی و قدرت گیاه ) کلاسهای سنی41
جدول 3-9 : ارزیابی وضعیت مرتع42
جدول 3-10: وضعیت تیپ‌های مرتعی به روش 4 عاملی42
جدول 3-11 : مقادیر متوسط بارندگی ماهانه و سالانه ایستگاههای مطالعاتی (میلیمتر)47
جدول ‏312: مقادیر بارندگی سالانه ایستگاههای مطالعاتی سازمان هواشناسی49
جدول ‏313: مقادیر بارندگی سالانه ایستگاه های مطالعاتی وزارت نیرو50
جدول ‏314: مقادیر بارندگی سالانه ایستگاه های مورد مطالعه وابسته به وزارت نیرو51
جدول ‏315: مقادیر حجم، ارتفاع ، ضریب رواناب و دبی متوسط سالانه زیر حوزه های درزاب)جا ستین(54
ادامه جدول ‏315: مقادیر حجم، ارتفاع ، ضریب رواناب و دبی متوسط سالانه زیر حوزه های درزاب55
جدول ‏316: برآورد حجم آب خروجی و دبی در هریک از وزیر حوزه های درزاب)کوتاین(57
ادامه جدول ‏316: برآورد حجم آب خروجی و دبی در هریک از وزیر حوزه های درزاب)کوتاین(58
جدول ‏317: مقادیر حجم، ارتفاع ، ضریب رواناب و دبی متوسط سالانه زیر حوزه های درزاب )ایکار(60
ادامه جدول ‏317: مقادیر حجم، ارتفاع ، ضریب رواناب و دبی متوسط سالانه زیر حوزه های درزاب61
جدول ‏318: خلاصه نتایج محاسبه دبی با روشهای مختلف62
ادامه جدول ‏318: خلاصه نتایج محاسبه دبی با روشهای مختلف63
جدول ‏319: نتایج تحلیل فراوانی سیلابهای حداکثر لحظه ای ایستگاههای مطالعاتی69
جدول ‏320: مقادیر دبی سیلاب زیرحوضه های مطالعاتی با دوره بازگشت‌های مختلف (M3/S)71

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

ادامه جدول ‏320: مقادیر دبی سیلاب زیرحوضه های مطالعاتی با دوره بازگشت‌های مختلف (M3/S)72
ادامه جدول ‏320: مقادیر دبی سیلاب زیرحوضه های مطالعاتی با دوره بازگشت‌های مختلف (M3/S)73
جدول ‏321: نتایج حاصل از انواع کاربری در محدوده73
جدول ‏322: مقیاس ساعتی به منظور تعیین میزان ارجحیت برای مقایسههای زوجی77
جدول3-23 : محدودیتها و عوامل مکانی به صورت نقشه های رستری با زمین مرجع یکسان82
جدول4-1 : مساحت و درصد مساحت اولویت بندی مکانهاجهت پخش سیلاب88

فهرست اشکال
شکل 3-1 : پانارومای سازند مزدوران صخره ساز در بالا و سازند کشف رود21
شکل 32 نمایی از سازند شوریجه به رنگ قرمز و حساس به فرسایش آبی22
شکل 33: نمایی از آهک های سازند تیرگان23
شکل 34: مارن سبز سازند سرچشمه با چهره فرسایشی شیاری و آبراهه‌های متراکم ترشیری24

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

شکل 3-5 :طبقه بندی اقلیمی زیرحوضه های مطالعاتی بر روی نمودار دومارت45
شکل 3-6 : طبقه بندی اقلیمی زیرحوضه های مطالعاتی بر روی نمودار آمبرژه45
شکل 37: منحنی آمبروترمیک حوضه آبریز مطالعاتی46
شکل 38: دسته‌بندی چاههای محدوده چناران از نظر میزان آبدهی66
شکل 3-9 : دسته‌بندی چشمه‌های محدوده چناران از نظر میزان آبدهی67
شکل 3-10 دسته‌بندی قنوات محدوده چناران از نظر میزان آبدهی68
شکل 3-11 : تغییرات دبی سیلاب نسبت به دوره بازگشت در ایستگاههای مطالعاتی70
شکل 3-12 : فاصله تا چاه چشمه و قنات و نرخ ناسازگاری83
شکل 3-13 : زیر معیار های فاصله تا جاده و نرخ ناسازگاری83
شکل 3-14 : زیر معیار های فاصله تا رودخانه و نرخ ناسازگاری84
شکل 3-15 وزن معیار های اصلی عوامل اقتصادی و نرخ ناسازگاری84
شکل 3-16 :وزن زیر معیار های تراکم پوشش گیاهی و نرخ ناسازگاری85
شکل 3-17 :وزن زیر معیار های سازند و نرخ ناسازگاری85
شکل 3-18: وزن زیر معیار های ژئومورفولوژی و نرخ ناسازگاری86
شکل 3-19: وزن زیر معیار های شیب و نرخ ناسازگاری86
شکل 3-20:وزن زیر معیار های نفوذپذیری و نرخ ناسازگاری87
شکل 3-21: وزن معیار های اصلی عوامل طبیعی و نرخ ناسازگاری87
فصل 1
کلیات
1-1-مقدمه
منابع آب و انرژی مهمترین منابعی هستند که طی قرن گذشته با بحران جدی مواجه شده اند. تخریب منابع طبیعی و زیست محیطی به یک چالش اساسی تبدیل شده و نگرانی از زوال زودهنگام انرژی های فسیلی ومحدودیت منابع آب، ذهن تحلیلگران را به پیشبینی بروز بحران آب در آینده سوق میدهد و در این زمینه کشور ایران به عنوان یکی از کم آبترین و پرتنش ترین مناطق جهان در معرض خطر میباشد. کشور ایران که حدود یک درصد از خشکیهای جهان را دارد فقط 0002/0 درصد از منابع آب جهان را دارا است. آمارموجود نشانگر این است که 74 درصد از سطح کشوردارای بارندگی سالانه کمتر از 250 میلیمتر میباشد.به دلیل کمبود نزولات جوی، عدم پراکنش متعادل آن ازنظر زمانی و مکانی و همچنین عدم وجود رودخانه های دائمی که بتواند نیاز آبی را در مناطق خشک و نیمه خشک تأمین نماید، ذخیره و بهره برداری از رواناب های سطحی در مواقع نزول بارانهای شدید و سیل آسا درسطح وسیع میتواند به افزایش ذخایر آب زیرزمینی کمک کند. از سوی دیگر هر ساله، سیلابها باعث بروزخسارات جانی و مالی فراوانی می شوند (آل شیخ وهمکاران 1381).
مهار سیلابها، تغذیه مصنوعی آبخوانها و بهینه سازی بهره برداری از منابع طبیعی تجدید شونده از مهمترین اهدافی است که عملیات پخش سیلاب در مناطق خشک و نیمه خشک به دنبال دارد. هرچند با توجه به امکان-پذیری استفاده از آب و خاک که یک اصل مهم در پخش سیلاب است، آبیاری مراتع و تغذیه مصنوعی آبخوانها تحقق می یابد، با این وجود اهمیت تغذیه آبخوانهای تهی و احیا و اصلاح مراتع فرسوده ،تثبیت شنزارها و بالاخره حفاظت خاک و کاهش زیانهای سیل از یک سو و ارزانی احداث شبکه ها و بازده اقتصادی فراوان پخش سیلاب از سوی دیگر، پرداختن به این مقوله را منطقی و توجیه پذیر مینماید (وهابی،1382).
استان خراسان را می‌توان با توجه به شرایط هیدرولوژیکی به 6 حوضه آبریز: رودخانه اترک، کویر قره قوم، کویر مرکزی ایران، کویر نمک، نمک‌زارهای شرق استان و حوضه آبریز کویر لوت تقسیم کرد. هر یک از این حوضه‌ها دارای رفتار و شرایط هیدرولوژی خاص خود می‌باشند، که با حوضه مجاور تفاوت دارد. حوضه آبریز کشف رود بخشی از حوضه آبریز قره قوم است. خراسان از استانهای خشک و نیمه خشک سرد کشور محسوب میشود که برای تأمین آب شرب و کشاورزی، رشته قنات های طولانی و پرشماری در دشتها و کوهپایه های آن احداث شده است، که اخیراً به علت حفر چاههای آب متعدد، تعداد زیادی از قناتها خشک شده اند. در منطقه مورد مطالعه تعداد 602 حلقه چاه آمار‌برداری شده است. از این تعداد 447 حلقه چاه عمیق و 155 حلقه از نوع نیمه‌عمیق می‌‌‌‌باشد. 83% این چاه‌ها دارای مصرف کشاورزی دارند. حداکثر عمق 210 ‌متر و حداقل آن 4.5 ‌متر می‌باشد. مجموع تخلیه سالانه آن‌ها حدود 545/168 میلیون متر‌مکعب در‌سال است. حداکثر آبدهی چاه‌ها 60 لیتر در‌ثانیه وحداقل 4/1 لیتر در‌ثانیه و میانگین آبدهی آن‌ها در حدود 12 لیتر در‌ثانیه می‌باشد (مهندسین مشاور آبساران 79)
یکی از روشهای نوینی که در سالهای اخیر با مهار کردن هرزآبها تأثیر بسزایی بر سفره های آب زیرزمینی و میزان آبدهی و کیفیت آب چاه های کشاورزی و قناتها داشته است، سامانه های پخش سیلاب است که تحقیقات و تجارب بدست آمده نتایج مثبت این گونه طرح ها را برمنابع آبهای زیرزمینی نشان میدهد. در این پژوهش هدف تعیین پهنه های مناسب پخش سیلاب برای تقویت آب قناتها، چاه ها وچشمه ها در مناطق خشک با فنون ارزیابی چند معیاره مکانی1 برای مقابله با بحران خشکی و خشکسالی است.
حوزه چناران در مشهد با داشتن عوامل مختلف مثل قنات، چاه، چشمه، دشتهای آبرفتی بسیار وسیع سیل خیز و شرایط توپوگرافی موقعیت مناسبی را برای پیشنهاد و اجرای پهنه های پخش سیلاب دارد که این مطالعه به همین موضوع پرداخته است.
یکی از روشهای انتخاب محل گسترش سیلابها بازدیدهای دقیق محلی، جمع آوری آمار واطلاعات قابل اطمینان،نقشه ها و استفاده از افراد بومی در منطقه می باشد. از سوی دیگر تعیین مکان‌های مناسب با استفاده از روش‌های سنتی و متداول بسیار دشوار بوده و اکثراً باعث بروز خطا می‌شود.همانگونه که عنوان شد بازدید و بررسی به این گونه با دشواری هایی همراه خواهد بود و زمان زیادی به خود اختصاص خواهد داد یکی از روشها استفاده از داده های دور سنجی همچون تصاویر سنجنده ETM2و TM3 ماهواره لندست، میباشد. تلفیق سنجش ازدور4 و سیستم اطلاعات جغرافیایی5 روشی نوین برای مکانیابی پخش سیلاب میباشد.
دراین پژوهش از روش ارزیابی چند معیاره مکانی برای مکانیابی پخش سیلاب استفاده شده است. ارزیابی چند معیاره مکانی شامل یک سری از تکنیک ها از جمله جمع وزنها یا تحلیل های همگرایی است که اجازه میدهد ، طیفی از معیارهای وابسته به یک مبحث امتیازدهی و وزن دهی شده و سپس بوسیله ی کارشناسان و گروههای ذینفع رتبه بندی شوند (حبیبی و کوهساری، 1385).
برای مواجه شدن با یک هدف خاص غالبا نیاز است که چندین معیار مورد ارزیابی قرار گیرد، این چنین فرایندی ارزیابی چند معیاره نامیده می شود. واژه دیگری که بعضی مواقع برای آن استفاده می شود مدل سازی است. مکان یابی عبارت از تعیین مکان مناسب برای انجام یک فعالیت معین با انجام یک روال اجرایی مشخص و با توجه معیارها و فاکتورهای موثر در آن است. این مقوله از ابتدای استقرار بشر بر روی زمین جهت دستیابی بهتر به منابع غذا، محل سکونت و مواردی از این دست مورد توجه بوده است. در سال های اخیر با پیشرفت در علوم کامپیوتر و فناوری اطلاعات، به کارگیری سیستم اطلاعات جغرافیایی برای مکانیابی، در کاربردهای گوناگون گسترش یافته است. مکان مناسب جهت انجام یک فعالیت مشخص، با توجه به تاثیر مجموعه ای از ضوابط و شرایط به نام فاکتورهای مکان یابی تعیین می شوند. این ضوابط و شرایط با توجه به ویژگی های محدوده مورد مطالعه و بر اساس نظرات متخصصان انتخاب شده و به هر یک بر اساس اهمیت و ارزش آن، وزن تعلق می گیرد)سعدی مسگری و همکاران1384 (.
هدف از این پروژه مکانیابی عرصه مناسب پخش سیلاب با روش ارزیابی چند معیاره مکانی در حوزه چناران و مقایسه نتایج حاصل با طرح انجام شده در منطقه و مکانیابی عرصه ای که اجرای پخش سیلاب در آنجا کمترین هزینه را در رابطه با احداث و بیشترین کارایی را در زمینه تغذیه سفره های زیرزمینی داشته باشد است .
1-2 -طرح مسئله
کنترل سیلاب به منظور استفاده از آبهای سطحی و جریانهای آبراهه ای در حوضه های آبریز، یکی از مراحل اساسی در مدیریت منابع آب به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک میباشد. لازم به ذکر است تعیین مکان مناسب براى پخشسیلاب و نفوذ دادن آن به داخل سفرههاى زیرزمینى آب، خود یکى از مهمترین مراحل انجام این گونه پروژه ها است. هدف از انجام این پژوهش مکانیابى عرصه پخشسیلاب در حوزه آبخیز چناران شهرستان مشهد برای تقویت آب قناتها، چاهها و چشمهها در مناطق خشک با فنون ارزیابی چند معیاره مکانی برای مقابله با بحران خشکی و خشکسالی است.
1-3-ضرورت و اهمیت موضوع
مکان یابی باروش درست و در مکانی مناسب منجر به کاهش هر چه بیشتر خسارات جانی و مالی و نفوذ بیشترین حجم سیلاب خواهد شد.که این امر متضمن در نظر گرفتن داده های دقیق و درست می باشد .
1-4 -اهداف تحقیق
با افزایش جمعیت ونیاز روز افزون به مواد غذائی و آب اکوسیستم های طبیعی دستخوش تغییرات فراوانی شده است.این تغییرات، فرسایش خاک،تخریب جنگلها و مراتع،بیابان زایی، آلودگی منابع محیط زیستی و دیگر مشکلات را درپی داشته و خواهد داشت .کشور ایران به دلیل موقعیت خاص جغرافیایی، توپوگرافی و آب و هوایی، جز مناطق خشک جهان است. آب، عامل محدود کننده فعالیت انسان در این مناطق به شمار می آید. بخش عمده عرصه فعالیت بشر از قبیل توسعه منابع طبیعی تجدید شونده، کشاورزی، صنعت و شهرسازی بر روی نهشته های کواترنر متمرکزند. پخش سیلاب علاوه بر جلوگیری از خسارت سیل و فرسایش، موجب رونق اقتصادی این مناطق نیز می شود. تعیین محل مناسب برای پخش سیلاب به شناخت کامل از خصوصیات محل پخش مانند نفوذپذیری، شیب، ضخامت آبرفت، ضریب آبگذری نیازمند است. پخش سیلاب نقش موثری در بهبود و حاصل خیزی خاک، تغذیه آب های زیرزمینی، احیا و تقویت پوشش گیاهی و کنترل بیابان زایی دارد. از آنجایی که سیلاب زمینه انتقال ذرات خاک را فراهم می آورد، در صورت مناسب بودن مواد معلق موجود در سیلاب، پخش آن سبب افزایش حاصل خیزی خاک می شود.
مهار و انحراف رواناب های سطحی و سیلابها بر روی پهنه سطحی آبخوانها ، توام با اداره بهینه نزولات آسمانی، سیلابها و لایه های متخلخل مخازن زیرزمینی به منظور حفاظت و توسعه منابع طبیعی وبهبود کمی و کیفی منابع آب زیرزمینی برای دستیابی به اهداف چند منظوره ای که توسعه پایدار کشاورزی واحیاء منابع طبیعی تجدید شونده را به دنبال داشته باشد تحت عنوان پخش سیلاب نامیده می شود.
بهره برداری هر چه بهتر از سیلابها همگام با کاستن زیانهای ناشی از آنها تا حد امکان، مستلزم تعیین محل مناسب برای اجرای طرح های پخش سیلاب است. در اکثر موارد با عنایت به چند منظوره بودن سامانه های پخش سیلاب ، انتخاب محل مناسب با توجه به اولویتها به گونه ای صورت میگیرد که طرح ها بیشترین بازدهی و کمترین زیان را دارا باشند.
1-5 -سوالات تحقیق
آیا مکانیابی پخش سیلاب با استفاده از روش ارزیابی چند معیاره مکانی در حوزه چناران قابل اجراست؟
آیا عوامل و عناصری که در مکان یابی پخش سیلاب با استفاده از روش ارزیابی چند معیاره مکانی دخالت داده میشوند میتوانند مکان مناسب را در این روش تعیین نمایند؟
عوامل محدود کننده در استفاده از مکان یابی پخش سیلاب با استفاده از ارزیابی چند معیاره مکانی در حوزه چناران کدامند؟
1-6 -فرضیات تحقیق
دشت چناران شهرستان چناران شرایط لازم را برای اجرای پروژه پخش سیلاب دارد.
در گذشته روش های سنتی و غیر علمی برای مکان یابی پخش سیلاب انجام میگرفت که این مکان یابی ها عموما بدون آمار و ارقام واطلاعاتی از قبیل سازند زمین شناسی، نفوذ، شیب و دیگر اطلاعات مورد نیاز بود. اما در حال حاضر برای مکان یابی پخش سیلاب داده های یاد شده به عنوان اطلاعات اصلی و تعیین کننده هستند.و در نتیجه روش تحلیل چند معیاره مکانی روش مطلوبی برای مکان یابی پخش سیلاب می باشد.

فصل 2

پیشینه پژوهش
2-1 -پیشینه تحقیق
در اینجا چندین تحقیق،کار پژوهشی و افرادی که در زمینه پخش سیلاب و روش های مکان یابی آن تحقیقاتی نموده اند به اختصار آورده شده است وبه شرح زیر میباشد:
2-1-1 -منابع داخلی
آل شیخ و همکاران (1381) در مطالعه ای در حوضه آبخیز سمل از بزرگ حوضه آبخیز اهرم بوشهربه تجزیه و تحلیل طرح های موجود در انتخاب سایت ، که هدف آن معرفی یک روش مناسب از محل پخش سیلاب با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی پیاده سازی استراتژی در یک مطالعه موردی و علمی و ارزیابی نتایج آن بوده است پرداختند. دراین پژوهش ، عوامل مربوط به علوم زمین (واحد کواترنر، شیب و کاربری اراضی) هیدرولوژی (رواناب نرخ نفوذ و عمق سفره های آب) در نظر گرفته شده بود. لایه های اطلاعات وزنی، طبقه بندی شده و از طریق مدل های مختلف از جمله منطق بولین، شاخص همپوشانی و منطق فازی یکپارچه شده بود. نتایج به دست آمده و سپس در برابر سایت های موجود به منظور برآورد صحت آنها بررسی شد .نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که اپراتورهای منطق فازی از جمله گاما = 0.1، گاما = 0.2 و نتایج حاصل از عملکرد منطق فازی در بین مدل ها به عنوان مناسب ترین استراتژی های انتخاب سایت برای گسترش سیل معرفی شوند.
قرمزچشمه وهمکاران (1381) در این تحقیق تعیین مکان‌های مناسب برای پخش سیلاب در حوزه آبخیز میمه، مورد توجه قرار گرفته است. کلیه لایه‌های اطلاعاتی در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی IS رقومی گردیده و با توجه به معیارهای (مختلف و با توجه به اهمیت آنها در مکانیابی عرصه‌های مستعد پخش سیلاب طبقه‌بندی شدند). جهت تلفیق‌لایه‌های طبقه‌بندی شده سیستم پشتیبانی تصمیم ) 6Dss ( نیز مورد استفاده قرار گرفت. با ورود داده‌های مربوط به تعدادی از پروژه‌های اجرا شده در کشور و مدنظر قرار دادن عملکرد آنها، مدل تهیه شده صحت یابی گردید. نتایج نشان دهنده مناسب بودن مدل برای تعیین مناطق مستعد پخش سیلاب است. به علاوه نتایج برای حوزه آبخیز میمه حاکی از آن است که تقریبا 10 درصد از عرصه شرایط مطلوب و 60 درصد شرایط نسبتا مطلوب برای پروژه‌های تغذیه مصنوعی از طریق پخش سیلاب بر آبخوان را دارد.
امیری و یعقوبی (1385) در مطالعه ای به ارزیابی عرصه پیشنهادی پخش سیلاب در علی آباد دمق ملایر پرداخته اند که در منطقه ی علی آباد دمق دهنو بعلت در دسترس نبودن پارامترهای هیدرودینامیک، اقدام به حفاری چاهک ها و آزمایش نفوذ پذیری به روش استوانه مضاعف در عرصه پخش سیلاب و آزمایش پمپاژدر سفره ی آب زیر زمینی نمودند. نتایج این آزمایش ها نشان می دهد که سفره ی آب زیر زمینی این منطقه با داشتن قابلیت انتقال ۱۱۶۵ مترمربع در روز جهت انتقال و ذخیره سازی آب مناسب می باشد.
جمالی و همکاران (1387) در تحقیقی به تحلیل حساسیت وزن دهی عوامل مکانی با بررسی تغییرات ارزش پیکسل های نقشه فازی شده از ارزیابی چند معیاره مکانی درباره محل احداث سدهای اصلاحی سنگ و سیمان در حوزه آبخیز حبله رود در شرق استان تهران پرداخته اند. و به این نتیجه رسیدتد که یکی ازعملیات های مناسب حفاظت خاک در حوزه آبخیز، احداث سدهای اصلاحی سنگ و سیمان است. این بندها در آبراهه ها برای کاهش شیب بستر و حفاظت از بستر و کناره ها در مقابل جریان فرسایش آب ساخته می شوند تا رسوب دهی در حوضه کاهش یابد.
دادرسی سبزواری و خسروشاهی (1387) در مطالعه ای از طریق وزن دهی به متغیرهای مؤثر بر سیل خیزی و تغذیه سفره و با استفاده ازمدل های منطق بولین، شاخص همپوشانی و مدل منطق فازی دز نرم افزار سیستم اطلاعات جغرافیایی به اولویت بندی مناطق سیل خیز و مستعد برای مهار و گسترش سیلاب در سطح 6 شهرستان از شهرهای استان خراسان رضوی پرداخته اند. نتایج تحقیق نشان داد که مدل فازی بهترین سازگاری را درمقایسه با سایر مدل ها برای شناسایی و مکان یابی مناطق پخش سیلاب دارد.
حیدریان (1389) در پژوهشی با هدف ارزیابی اثرات سیستم های پخش سیلاب، به روش بررسی اسنادی و همچنین پیمایش تبیینی و اکتشافی، از راه بررسی های محلی و پیمایش صحرایی، گفتگو های کارگاهی برای شناخت مشارکت مدار ، استفاده از روش ارزیابی سریع (RA7) و ابزارهای معمول در روش، در ایستگاه پخش سیلاب کاشمر به انجام رسید. بررسی ها نشان داد که در 8 سال اولیه ی بهره برداری، عرصه ی گسترش سیلاب ها، کم تر از 5 درصد عرصه ی پخش را پوشش داده است، بنابراین با وجود این که نسبت سود به هزینه (C/B) بیش از 14/1 برآورد شده بود، ولی توجیهی مناسب برای سرمایه گذاری های انجام شده در ساخت و نگهداری سیستم نبوده . مقایسه ی اقتصادی ارزش آب تغذیه شده به آبخوان ها (بیش از 5 میلیارد ریال در یک دوره ی 8 ساله) نسبت به دو هدف دیگر (کم تر از 4/0 میلیارد ریال) نشان داد که اهداف فرعی یاد شده، نه تنها در اقتصادی تر کردن طرح نقشی مهم نداشتند، بلکه باعث افزایش مشکلات نگهداری این سیستم ها نیز میشدند.
جمالی و همکاران (1389) در مطالعه ای به تعیین و اولویت بندی پهنه های مناسب پخش سیلاب برای تغذیه ی قنات ها، چاه ها و چشمه ها در منطقه میانکوه یزد پرداخته اند. در این مطالعه عوامل مکانی اقتصادی همچون نزدیکی به جاده، روستا، قنات، چاه و چشمه در نظر گرفته شده است. همچنین عوامل و محدودیتهای مکانی طبیعی مثل تراکم پوشش گیاهی، زمین ریختشناسی، کاربری اراضی و درجه شیب نیز دخالت داده شده است. به طوری که در روش ارزیابی چند معیاره مکانی، عوامل با استفاده از روابط مربوط بولین و فازی استانداردسازی شدند. وزن عوامل نیز با روش رتبهبندی مشخص گردید. در مرحله ی بعد تلفیق لایهها با طراحی درخت واره و زبان برنامه نویسی ویژوال در محیط سیستم اطلاعات جغرافیایی انجام شد که نتیجه آن، نقشهی شاخص مرکب با ارزش های فازی ازصفر تا یک بود.
چابک و همکاران (1389) در مطالعهای به مکانیابى عرصه پخش سیلاب با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی در حوزه آبخیز عشق آباد طبس پرداختند. در این مطالعه لایههاى اطلاعاتى شیب، نفوذپذیرى، ژئومرفولوژى، جنس سازند و تراکم پوششگیاهى در قالب مدلهاى مختلف با یکدیگر تلفیق و نقشه اولویت مکانى پخش سیلاب تهیه گردید.
فرجی سبکبارو همکاران (1389) در این تحقیق 9 پارامتر مهم محیطی وفیزیکی جهت تهیه 9لایه اطلاعاتی در محیط نرمافزار (GIS) در نظر گرفته شده است نتایج به دست آمده از این تحقیق در گریبایگان حاکی از آن است که :مکان یابی عرصه های پخش سیلاب به روش (GIS)یعنی روی هم انداختن لایه ها و در نظر گرفتن اشتراک مکان های مناسب در نقشه های مختلف به عنوان عرصه های مستعد،ارزش واقعی لایه های اطلاعاتی را نشان نمیدهد همچنین بررسی دقت مدل ها نشان داده است که دقت مدل Multi-class map بیش از مدل Evidence-binary است ودقت مدلbinary-Evidence بیشتر از مدل Bool،در تشخیص وکلاسه بندی مکانبابی عرصه های مناسب پخش سیلاب در منطقه می باشد.
رحیم زاده و زهتابیان ( 1389) دراین تحقیق مشاهده شد سازندهای متفاوت با خصوصیات مختلف، رواناب هایی با کیفیت متفاوت ایجاد می کنند. بنابراین موفقیت یا عدم موفقیت طرح های پخش سیلاب علاوه بر کیفیت خاک عرصه، به کیفیت سیلاب های ورودی به سیستم پخش نیز بستگی دارد. با قبول این نکته که پخش سیلاب موجب تغییراتی در ویژگی های خاک می شود. این تغییرات می تواند، طیف وسیعی از خصوصیات خاک از قبیل درصد ماسه، لای، رس و سنگ ریزه، درصد اشباع ،کلسیم، منیزیم، سدیم، نفوذپذیری و همچنین نسبت جذب سطحی سدیم و درصد سدیم قابل تبادل را شامل شود. لذا این تحقیق به منظور بررسی تغییرات نفوذ پذیری، خصوصیات فیزیکی و شیمیایی اثر گذار بر میزان نفوذ پذیری خاک در عرصه پخش سیلاب دشت موسیان واقع در جنوب استان ایلام انجام گرفت. نمونه برداری به روش سیستماتیک – تصادفی و با شبکه بندی نوارها و تهیه نمونه مرکب از عمق های صفر تا 25، 25 تا 50 و 50 تا 75 سانتی متر انجام شد. داده های حاصله تجزیه واریانس شد و با استفاده از آزمون چند دامنه ای دانکن مقایسه میانگین ها انجام شد. نتایج نشان داد که درصد لای، رس، کلسیم، سدیم، درصد اشباع و نسبت جذب سطحی سدیم در عرصه نسبت به شاهد افزایش و نفوذپذیری، درصد ماسه و سنگ ریزه کاهش یافته است. بافت خاک در عمق سطحی شاهد ماسه لیمونی و در عرصه پخش سیلاب به لیمون ماسه ای تغییر پیدا کرد. همچنین بر اساس نتایج، وزن مخصوص ظاهری در عرصه نسبت به شاهد کاهش یافت. به این ترتیب مشخص شد که با ورود سیلاب، خصوصیات فیزیکی خاک عرصه، دچار تغییر می گردد.
حسن پور و همکاران (1390 ) در این تحقیق(مکانیابی عرصه مناسب پخش سیلاب) که در دشت فسا انجام شد،9 پارامتر مهم محیطی جهت تهیه 9 لایه اطلاعاتی در محیط نرم افزار (GIS)در نظر گرفته شده است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که مکانیابی عرصه های پخش سیلاب به روش(GIS) یعنی روی هم انداختن لایه ها و در نظرگرفتن اشتراک مکانهای مناسب در نقشه های مختلف به عنوان عرصه های مستعد، ارزش واقعی لایه های اطلاعاتی را نشان نمی دهد از این جهت نتایج بدست آمده نشان داد که استفاده از سامانه های اطلاعات مکانی(GIS). برای تعیین مناطق مستعد پخش سیلاب بدون استفاده مدلهای مفهومی و سیستمهای تصمیم گیری کارایی چندانی ندارد.
معروفی و همکاران (1390) در تحقیقی5 لایه اطلاعاتی که شامل شیب، کاربری اراضی، نفوذپذیری سطحی، واحدهای کوارترنر و ضخامت آبرفت بودند، در قالب مدلهای ذکر شده تلفیق یافتند. نتایج به دست آمده از مدلهای فوق به صورت نقشه های خروجی بودند با عرصه های کنترل اجرایی مقایسه و مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که همپوشانی عرصه های پیشنهادی به عرصه های کنترل در مدل (Multi class maps) نسبت به سایر مدلهای ارزیابی شده، بیشتر بوده و در نتیجه به عنوان بهترین مدل در مکانیابی عرصه های مناسب پخش سیلاب در حوضه آبخیز پشتکوه ایران انتخاب گردید.
جمالی وهمکاران (1390) در این تحقیق حوزه آبخیز حبله رود واقع در شمال گرمسار و غرب فیروزکوه به عنوان منطقه تحقیق انتخاب شد. برای تلفیق از مدل درختی ترکیب عوامل مکانی طبیعی، اقتصادی و محدودیت های مکانی استفاده شد. همه عوامل استانداردسازی و سپس وزن عوامل نیز با مقایسه زوجی در روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP8) یا به طور مستقیم و با دخالت دادن نظر ساکنین و کارشناسان مربوطه، در حوزه آبخیز مشخص گردید. در مرحله بعد تلفیق لایه های عوامل با ارزیابی چند معیاره مکانی (SMCE9) انجام شد. خروجی، نقشه های شاخص مرکب، با پیوستار ارزشی صفر تا یک بودند که طبقه بندی گردیدند و نتیجه، به صورت اولویت بندی مکانی احداث سدهای توری سنگی در حوزه آبخیز مشخص شد. با تحلیل حساسیت وزن، اثر تغییر وزن عوامل بر ارزش های نقشه خروجی شاخص مرکب، بررسی و موثرترین عوامل مشخص شدند. نتایج نشان داد عواملی مانند مناطق فرسایشی یا جاده موثرتر بودند زیرا به طور گسترده تری حوضه را پوشش داده اند. حساسیت نسبتا یکسانی در دو گروه عوامل طبیعی و اقتصادی وجود داشت که نشان دهنده انتخاب متعادلی از آن ها بود. این راهبرد و مدل ارائه شده برای برنامه ریزی مکانیابی سریع و دقیق در حوزه های آبخیز پیشنهاد گردید.
فرجی سبکبار و همکاران (1390) در این پژوهش سعی کردند تا با تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی و سیستم های تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM10)، مناسب ترین عرصه ها برای اجرای عملیات پخش سیلاب در دشت گربایگان فسا شناسایی کنند. بدین منظور، ابتدا داده های 8 پارامتر تاثیرگذار – شیب، کیفیت آب، زمین شناسی، ضخامت آبرفت، کاربری اراضی، قابلیت انتقال، ژئومورفولوژی و تراکم زهکشی – منطقه مورد مطالعه، در محیط (GIS) آماده سازی گردید و با استفاده از روش مقایسه زوجی به ترتیب وزن هر معیار و وزن کلاس های هر لایه در نرم افزار (Super Decision) محاسبه شد. در مرحله بعد، نواحی دارای محدودیت برای پخش سیلاب حذف گردید. سپس با استفاده از توابع تحلیلی (GIS)، کل محدوده برای هر یک از معیارهای تعیین شده پهنه بندی شد. در نهایت، با تلفیق نقشه های پهنه بندی شده بر اساس وزن اکتسابی از روش (ANP)، نقشه نهایی در پنج کلاس از کاملا مناسب تا نامناسب تهیه شد. نتایج این پژوهش نشان داد که مناطق کاملا مناسب برای تغذیه مصنوعی آبخوان ها، اغلب در نهشته های کواترنری Qb, Qgsc و Qg و واحدهای ژئومورفولوژیکی پدیمنتی و مخروط افکنه ای با شیب کمتر از 3 درصد واقع شده اند. همچنین نتایج حاصل از این روش با استفاده از کنترل زمینی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت که حاکی از برآورده شدن همه معیارهای انتخابی در نواحی کاملا مناسب، و رضایت بخش بودن به کارگیری روش های (MCDM) در تلفیق با (GIS) در امر مکان یابی عرصه های مناسب برای تغذیه مصنوعی آبخوان ها است.
فرجی سبکبار وهمکاران (1390) در این پژوهش که در دشت فسا گریبایگان انجام شد، ابتدا 9 پارامتر موثر شامل: شیب، ارتفاع، کاربری اراضی، ژئومرفولوژی، زمین شناسی، قابلیت انتقال، ضخامت آبرفت، تراکم زهکشی و هدایت الکتریکی در مکان یابی پخش سیلاب در مدل فرایند سلسله مراتبی (AHP) به صورت زوجی مقایسه شده و وزن عوامل و پارامترها محاسبه گردید. سپس لایه های اطلاعاتی این 9 عامل در محیط(GIS) با استفاده از نرم افزارهای  (3/9ARC GIS )تهیه و کلاسه بندی شد. با در نظر گرفتن وزن های بدست آمده برای هر عامل و امتیازهای که به خود اختصاص دارند، نقشه نهایی بر اساس مدل فرایند سلسله مراتبی (AHP) به 5 کلاس کاملا مناسب، متوسط، نامناسب، کاملا نامناسب در سطح حوضه تعیین گردید. نتایج حاصل نشان می دهد که مناطق مستعد پخش سیلاب در واحدهای کواترنری  PLQb ,Qscg ,Qgsc,Qb ,Mm-1 ,Qc2قرارگرفته اند. همچنین از نظر ژئومرفولوژی و کاربری اراضی به ترتیب دهانه مخروط افکنه ها، دشت سرها و مراتع کم تراکم مکان های کاملا مناسب جهت پخش سیلاب می باشد، مکان های یافته شده با موقعیت ایستگاه پخش سیلاب کوثر انطباق و هماهنگی دارد. از سوی دیگر شواهد و عرصه های بدست آمده دلیل بر مناسب بودن انتخاب مدل (AHP) برای این پروژه می باشد.
2-1-2 -منابع خارجی
Krishnamurthy and Kumar (1996) براى تعیین مناطق مناسب براى تغذیه آب زیرزمینى در جنوب هند از عوامل مختلفى از جمله زمین شناسى و ژئومورفولوژى، زهکشى، تراکم آبراهه و شیب استفاده نمودند.
Svoray et al. (2005) در مطالعهای از یکپارچه کردن روش ارزیابی چند معیاره و سیستم اطلاعات جغرافیایی برای ارزیابی مناسبت مناطق اکولوژیکی برای چهار کاربری زمین شامل: حفاظت طبیعی، مناطق جنگلی، مناطق مسکونی ومناطق صنعتی استفاده کردند .روش پیشنهادی در این پژوهش در، یک لایهی مناسب برای هر یک از این چهار کاربری و یک لایه نهایی که میتواند مناسب ترین کاربری را برای هر قطعه از زمین پیشنهاد کند، فراهم میآورد.
Higgs (2006) در پژوهش خود بر روی مزایا و فواید استفاده از روش ارزیابی چند معیاره یکپارچه شده با سیستم اطلاعات جغرافیایی در بالا بردن مشارکت عمومی بحث می کند. او به منظور نشان دادن این فواید، چالش ها و فرصت هایی را که تصمیمگیران در رابطه با افزایش مشارکت عمومی در مراحل فرآیند مدیریت مواد زاید با آنها مواجه هستند، بیان کرده و در نهایت نتیجهگیری می کند که استفاده از روش ارزیابی چند معیاره مبتنی بر سیستم اطلاعات جغرافیایی می تواند کارآیی بسیاربالایی در افزایش مشارکت عمومی در طرحها داشته باشد.
Sharifi and Retsios (2006) تحقیقی تحت عنوان چند معیار انتخاب برای مکانیابی دفن زباله ها از طریق تجزیه و تحلیل تصمیم گیری مکانی انجام دادند که در این تحقیق ادغام ارزیابی چند معیاره مکانی با استفاده از نرم افزارILWIS) (انجام شد. که معیارها با هم استانداردسازی شدند سپس وزندهی شدند تا مشکل دفن زباله در اطراف شهر چینچاین 1 واقع در کردیلرای 2 مرکزی از رشته کوههای کلمبیا (جنوبی آمریکا) حل شود.
and uhal Akyurek Yalcin (2008) در مطالعه ای از داده های سیستم اطلاعات جغرافیایی و تحلیلهای مکانی با تکنیکهای مدرن تصمیمگیری برای تشخیص مناطق آسیب پذیر سیلاب در حوزه بارتین 5 در غرب ناحیه دریای سیاه در ترکیه استفاده کردهاند. هدف اصلی این پژوهش، تهیهی نقشه مرکب برای تصمیم گیرندگان است اینکار با استفاده از چندین فاکتور موثر صورت می گیرد که باعث بروز سیل می شوند .
Effat (2010) درپژوهشی برای تشخیص مکان های متعدد نیروگاه بادی در ایالت سینای هند از روش ارزیابی چندمعیاره مکانی بهره جست. متغیر های نظیر الگوی سرعت باد، ارتفاع، شیب، کاربری اراضی، جاده ها و خطوط انتقال که مجموعا تناسب سنجی تحلیل اراضی مزبور برای تعیین موقعیت احداث نیروگاه های بادی مورد نظر را امکان پذیر می نماید استفاده گردید. یافته های تحقیقی نشان داد که نواحی وسیعی به لحاظ تولید باد مناسب در بخش جنوبی ایالت سینای وجود دارد و این مدل جهت در بر گرفتن فاکتورها و معیارهای موثر در مکان یابی نیروگاه های در سایر کشورها نیز قابل کاربرد می باشد و تصمیم گیری چند معیاره مکانی به عنوان ابزاری ضروری در امر خطیر آنالیز یکپارچه سیاستگزاری و طرح ریزی زیست محیطی، می تواند به گونه ای بسیار موثر و کارآمد ایفای نقش نماید .
Yangو همکاران (2011) با توجه به وجود 30000 بند سالخورده در چین که در معرض خطر بالایی قرار داشتند، چهارچوبی را برای تحلیل خطر سیل به صورت چند معیاره مکانی ارائه نمودند تا بتوان از طریق آن سناریوهای مدیریتی را برای این بندها به ویژه در مناطق پرجمعیت رتبه بندی نمود. بر پایه تئوریهای آنالیز تصمیم چند معیاره مکانی، این تحقیق چهارچوبی کلی را مشتمل بر تعریف سناریو، ساختار مشکل، ساخت معیارها، کمی سازی مکانی معیارها، وزندهی معیارها، قوانین تصمیم، آنالیز حساسیت، و ارزیابی سناریوها تعمیم میدهد. جزئیات این چهارچوب با استفاده از یک مطالعه موردی برای رتبهبندی سناریوهای اصلاح بندها، از رده خارج کردن آنها و یا سناریوی شرایط موجود، ارائه شده است. نتایج نشان میدهد که سیلابهای جدی وجود داشته و اینکه سناریوی اصلاح بندها، میتواند ریسک سیل چند معیاره را به میزان 25/0 در اغلب مناطقی که تحت تاثیر قرار میگیرند کاهش دهد. با تغییرات و برخی بهبودها برای روشهای مشخص از آن، این چهارچوب را میتوان برای مناطق دیگر نیز استفاده نمود .
Ghazvini et all (2012) دراین تحقیق هدف ترسیم وتشریح درتغذیه آبهای زیرزمینی و کیفیت آبهای زیرزمینی در امتداد یک جریان زودگذر بود که توسط سیستم پخش سیلاب تغییر یافته بود نمونه های آبهای زیرزمینی از 14 حلقه چاه عمیق واقع در فواصل مختلف درمنطقه پخش سیلاب در منطقه FSPA از سپتامبر سال 2005 تا سپتامبر 2008 جمع آوری شد. کیفیت آبهای زیرزمینی از طریق Na+، K +، Ca2+، MG2+، Cl-، HCO3- ، SO42- هدایت الکتریکی EC و اندازه گیری PH در دو دوره زمانی بین سال های 2005 و 2008 نتایج تاثیر قابل توجهی از سطح آبهای زیرزمینی و تغییرات شوری آبهای زیرزمینی نشان داد. سطح آبهای زیرزمینی در چاه مورد مطالعه کاهش داشته، و این کاهش آب زیرزمینی با افزایش فاصله از (FSPA) افزایش یافته بودهمچنین غلظت یون در تمام حلقه چاهها در طول دوره مطالعه افزایش یافته بود، اما این افزایش غلظت در نزدیکی (FSPA) به میزان کمتری بود .
2-1-3 – بررسی و نقد منابع
از این مطالعات میتوان چنین استنباط کرد که در مکانیابی پخش سیلاب ، در بیشتر مطالعات به روش های سنتی اکتفا شده و مکانیابی پخش سیلاب به روش نوین در سالیان اخیر مورد توجه قرار گرفته است، لازم به ذکر است که تکنیکهای سنتی تصمیم گیری چند معیاره به طور گسترده ای غیر مکانی بوده و متوسط یاتاثیر کلی یک معیار را که متناسب با داده های موجود میباشد، برای تلفیق لایه های اطلاعاتی در نظر میگیرند.اما تکنیکهای جدید از جمله ارزیابی چند معیاره مکانی تکنیکی مکانی بوده و لایه ها را براساس موقعیت مکانی آنها تلفیق میکند. بنابراین این روش میتواند به مکانیابی دقیق و مناسب پخش سیلاب کمک فراوانی کند، این روش در علوم مختلف استفاده شده و نتیجه مطلوبی داده است.

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید